کلید محافظ جریان نشتی یکی از اجزای ضروری در تأسیسات الکتریکی است که به‌عنوان کلید محافظ جان و کلید محافظ در برابر آتش‌سوزی شناخته می‌شود. اهمیت استفاده از این کلید در آیین‌نامه تأسیسات داخلی برق نیز ذکر شده و استفاده از آن الزامی گردیده است (تغییر مورخ ۲۵.۱۰.۱۹۹۶ به شماره ۲۲۷۹۸).

در مدار الکتریکی، جریان از طریق فاز وارد شده و از طریق نول بازمی‌گردد. اگر بخشی از جریان فاز به زمین منتقل شود و از نول بازنگردد، وجود جریان نشتی در سیستم قابل تشخیص است. چنین وضعیتی هم خطر برق‌گرفتگی برای انسان دارد و هم احتمال آتش‌سوزی در تأسیسات را افزایش می‌دهد.

مقادیر ۳۰ میلی‌آمپر و ۳۰۰ میلی‌آمپر

بر اساس استاندارد IEC 364، در آزمایش‌ها مشخص شده که جریان نشتی ۳۰۰ میلی‌آمپر در فاصله‌ای به‌اندازه چهار میلی‌متر می‌تواند باعث گرم شدن ذرات رسانای ریز مانند گرد و غبار و رطوبت شده و در نهایت منجر به آتش‌سوزی شود. بنابراین، برای حفاظت در برابر آتش، کلید محافظ جریان نشتی باید با آستانه عملکرد ۳۰۰ میلی‌آمپر انتخاب شود.

مقدار ۳۰ میلی‌آمپر حداکثر جریان نشتی قابل عبور از بدن انسان است که بدون آسیب جدی قابل تحمل است. در صورت تماس با بخش‌های برق‌دار، جریان نشتی از بدن انسان به زمین منتقل می‌شود. با فرض مقاومت متوسط بدن انسان برابر با ۱۶۶۶ اهم، طبق فرمول V=I×R، ولتاژ تماس به ۵۰ ولت می‌رسد. هر سیستم با ولتاژ بالاتر از ۵۰ ولت برای انسان خطر برق‌گرفتگی دارد.

لزوم استفاده از کلید محافظ جریان نشتی در آسانسورها

بر اساس استاندارد ایمنی EN81-20، مدارهای کنترل در طبقات، تابلو فرمان، نمایشگرهای طبقه و مدار کابین آسانسور که با ولتاژ بیش از ۵۰ ولت جریان متناوب کار می‌کنند، باید با کلید محافظ جریان نشتی با حساسیت ۳۰ میلی‌آمپر محافظت شوند. با این حال، یکی از مشکلات رایج در سیستم‌های آسانسور، قطع مکرر این کلیدهاست. این کلیدها گاهی به حالت خاموش رفته و برق سیستم را قطع می‌کنند. دلایل اصلی این مشکل عبارت‌اند از:

• وجود واقعی جریان نشتی در سیستم آسانسور
• اشتباه در اجرای سیستم ارت
• عدم انتخاب کلید مناسب با ویژگی‌های سیستم آسانسور

علت اصلی قطع مکرر کلید محافظ جریان نشتی در آسانسورها، ویژگی‌های درایور کنترل سرعت موتور آسانسور است. این درایورها باعث ایجاد جریان‌های هارمونیک، مؤلفه‌های جریان مستقیم و نویزهای فرکانسی بالا در سیستم می‌شوند که توسط کلید محافظ جریان نشتی به‌عنوان جریان نشتی واقعی تشخیص داده شده و منجر به قطع غیرضروری برق می‌شود.

هارمونیک‌ها و نویزهای فرکانسی بالا ناشی از درایور آسانسور توسط کلیدهای محافظ جریان نشتی نوع AC قابل تشخیص نیستند. کلیدهای محافظ جریان نشتی نوع A سیگما قادر به تشخیص مؤلفه‌های جریان مستقیم، هارمونیک‌ها و نویزهای فرکانسی بالا هستند و از قطع غیرضروری جلوگیری کرده و تداوم سرویس را تضمین می‌کنند. همچنین، با استفاده از کلیدهای محافظ جریان نشتی نوع A با تأخیر زمانی در تابلو اصلی، علاوه بر ایجاد انتخاب‌پذیری، از قطع‌های غیرضروری جلوگیری شده و تداوم عملکرد سیستم تضمین می‌شود.